SPORY O KAPITALIZM

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Błąd
  • XML Parsing Error at 1:95. Error 9: Invalid character
Start Mariusz Andrzejewski, "Quo Vadis, UE?"

Mariusz Andrzejewski, "Quo Vadis, UE?"

Email Drukuj PDF

W nocy z 26 na 27 padziernika 2011 roku zapady bardzo wane decyzje, ktre maj przybliy kraje strefy euro, a take ca Uni Europejsk do rozwizania problemu nadmiernego zaduenie pastw czonkowskich wsplnoty. W centrum uwagi byy problemy Grecji, ktra z 345 mld euro zaduenia staa si de facto pastwem niebdcym w stanie regulowa swoich biecych zobowiza. Czy zatem Grecja zbankrutowaa? Tak. A czy Grecja ogosia upado? Nie, dlaczego? Bo pastwo staje si upadym, jeeli straci niepodlego w wyniku np. najechania go przez inne pastwo, a nie przez brak moliwoci spacenia swoich zobowiza, jak si okazuje. A zatem pastwo greckie dalej istnieje. A czy Grecja jest nadal pastwem w peni suwerennym? Nie. w wyniku utraty wypacalnoci Grecja jest w istotnym zakresie pod wpywem decyzji tzw. Trjki, czyli komisji, skadajcej si z przedstawicieli Komisji Europejskiej (KE), Midzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) i Europejskiego Banku Centralnego (EBC). To od decyzji Trjki uzaleniona jest dzi bieca wypacalno Grecji, co ma wpyw na stworzenie moliwoci wyjcia Grecji z tej dramatycznie trudnej sytuacji gospodarczej. A zatem czy gospodarzem Grecji jest jej rzd i parlament tego kraju czy ju nie tylko? Odpowied na to pytanie pozostawiam do indywidualnych rozwaa Czytelnikom. Jednak pytanie to powinno by przestrog dla kadego innego pastwa, ktrego wadze zechc w sposb nieodpowiedzialny zadua swoje kraje, co jednak nie moe pozosta bez negatywnych konsekwencji dla spoeczestwa w danym kraju.

Nikt nie zadaje sobie pytania, czy Grecja moga wczeniej zapobiec takiej sytuacji, a zatem czy faktycznie to ten kraj jest winny temu, e dzi pod znakiem zapytania stawia si istnienie strefy euro? Nie, to nie wina Grecji. Nie moga si ona sama obroni przed wirem zaduenia, w ktry popadaa w cigu ostatnich kilku lat. Grecja nie miaa bowiem ju wtedy swojego wasnego banku centralnego. Gwn win za ten stan rzeczy ponosz wady konstrukcyjne systemu strefy euro. Okazuje si, ze brak wsppracy i jednolitego stanowiska co do dziaa, jakie naley w czasach kryzysu podejmowa, pomidzy rzdem danego pastwa a bankiem centralnym jest gwnym powodem sytuacji, jakie obserwujemy dzi w pastwach PIIGS. Grecja potrzebowaa pomocy w walce z wzrastajcym zadueniem, a przede wszystkim z wrcz zabijajco wysokim kosztem tego zaduenia o wiele wczeniej, jednak decydenci w tym zakresie przyszli z pomoc dopiero dzi. A wic Niemcy i Francja dopiero teraz widz, e korkocig zadueniowy Grecji jest dla tego pastwa nie do wytrzymania. Podjte decyzje nie wydaj si zreszt wynikiem troski o sam Grecj, a jedynie s efektem strachu przed zaburzeniami w systemie bankowym przede wszystkim we Francji, ale take i w Niemczech.

Bd podstawowy w konstrukcji strefy euro by te taki, e nie przewidziano moliwoci wystpienia poszczeglnych krajw z tej strefy i dokonania we wasnym zakresie restrukturyzacji systemu gospodarczego. Dzi Grecja staa si zakadnikiem Trjki przynajmniej do roku 2020, ale to jest zaoenie bardzo optymistyczne. A zatem Grecja zbankrutowaa, nie upada i czciowo stracia swoj suwerenno w zakresie decyzji gospodarczych. Czy zatem win za bankructwo Grecji ponosz Niemcy i Francja? Nie, kraje te postpoway w kadym momencie tak, eby minimalizowa ryzyko, po pierwsze dla swoich gospodarek, a w dalszej kolejnoci zajmowali si interesem caej strefy euro. Taka postawa z punktu widzenia przywdcw tych pastw wydaje si nie dziwi. Jeeli tak postpowaby Jose Manuel Barroso to byoby to bdne i niesprawiedliwe, ale Przewodniczcy Komisji Europejskiej nie ma tak duego wpywu na np. EBC. I to jest kolejny dowd na to, e tylko i wycznie wady konstrukcyjne funkcjonowania strefy euro i caej Unii Europejskiej s winne caej, tej sytuacji kryzysowej w Europie.

Politycy, przywdcy poszczeglnych pastw nie s winni, ale s odpowiedzialni za znalezienie merytorycznych rozwiza gospodarczych, ktre skutecznie oddal od krajw Unii Europejskiej tego typu sytuacje kryzysowe, a z ktrymi mamy dzisiaj do czynienia. Jakie s ich pierwsze powane decyzje w tym zakresie? Krtko je teraz tu omwimy:

1) Kraje strefy euro, w negocjacjach z prywatnymi bankami posiadajcymi obligacje greckie, postanowiy o 50% umorzeniu z tego wynikajcych zobowiza, w cznej kwocie okoo 106 mld euro. Dziki tej decyzji Grecja ma szans obniy swoje zaduenie z ponad 160% wartoci swojego PKB dzi do okoo 120% wartoci PKB w roku 2020. A zatem przywdcy pastw europejskich wanie wydali zgod na to, eby jedno z pastw nie wypeniao jednego z kryteriw z Maastricht nie tylko do roku 2020, ale w sumie nie wiadomo jak dugo. Jak ta decyzja wpynie na polityk zadueniow innych pastw, nie wiadomo. Decyzj t naley jednak oceni jako ?kupienie? sobie i Grecji troch czasu, przy czym nikt nie wie, na jak dugo to uspokoi rynki finansowe.

2) Postanowiono wzmocni Europejskiego Funduszu Stabilnoci Finansowej (EFSF ? European Financial Stability Facility) i podnie jego zasoby kapitaowe z 440 mld euro do okoo 1 bln euro. Jednak nie podano skd i w jaki sposb te rodki zostan pozyskane. Jeeli bd to dziaania polegajce na zastosowaniu rnego rodzaju instrumentw finansowych, w wyniku ktrych EFSF bdzie mia tylko wiksz zdolno zabezpieczeniow, a nie bdzie si to wizao z realnym kapitaem w tym funduszu zgromadzonym, to take takie rozwizanie nie wydaje si zbyt wiarygodne. Skierowanie si z tym problemem na zewntrz i prby poszukiwania kapitau do EFSF w Chinach i w Norwegii s przyznaniem si do braku realnych moliwoci pozyskania kapitau do tego funduszu. Faktem jest, e decyzja o podniesieniu wartoci EFSF jest w peni suszna, ale brak konkretnych moliwoci realizacji tego planu stawia duy znak zapytania przy tym rozwizaniu.

3) W trakcie omawianego szczytu pastw UE podjto suszn decyzj o dokapitalizowaniu bankw, tak eby podwyszyy one swoje wskaniki wypacalnoci z 5% do 9%. Z t decyzj mog mie problem niektre pastwa, ale trzeba si zgodzi, e to rozwizanie jest sukcesem tego szczytu, gdy nie mona byo duej zwleka z wprowadzeniem tego typu dziaa zwikszajcych bezpieczestwo systemw bankowych w krajach Unii Europejskiej.

Reasumujc, ostatni szczyt krajw Unii Europejskiej, a take spotkanie przywdcw krajw strefy euro, ktre odbyo si po tym szczycie, nie przyniosy rozwiza, ktre pozwoliyby uratowa Grecj, jak rwnie nie wdroyy w ycie adnych rozwiza, ktre dzi zatrzymayby postpujce zaduenie poszczeglnych krajw UE. Problemy te naley uzna za odoone w czasie, dlatego warto dyskutowa rne propozycje, ktre mogyby by wykorzystane w przyszoci, w celu faktycznego doprowadzenia do zaegnania kryzysu gospodarczego w Europie.

Polska ma szczcie, e w chwili obecnej nie jest w strefie euro. Tylko z tego powodu jestemy dzi w lepszej sytuacji ekonomicznej, anieli moglibymy by w sytuacji wdroenia planu wejcia do tej strefy ju od 2012 roku. By moe warto przypomina tym, ktrzy przez kilka ostatnich lat bezkrytycznie i bez wikszego zastanowienia si, a przede wszystkim bez gruntownej analizy szans i zagroe, nie widzieli uomnoci strefy euro, ktre dzi s okrelane mianem wad konstrukcyjnych.

Polska nie moe dalej postpowa w realizacji scenariusza greckiego i wadze musz skutecznie przeprowadzi reformy systemu finansw publicznych, ktre doprowadz do zrwnowaenia budetu, co w konsekwencji doprowadzi do zahamowania wzrastajcego zaduania naszego pastwa. W tym zakresie rwnie powinnimy dyskutowa wszystkie moliwe sposoby, ktre przybli nasz kraj do realizacji tak postawionego celu. Fakt, e niektre agencje ratingowe rozwaaj moliwo obnienia nam jedynie perspektywy wiadczy o tym, e groba greckiego scenariusza jest realna. Jeeli bowiem koszt obsugi zaduenia bdzie znaczc wzrasta, a w strukturze naszego zaduenia coraz wikszy procent bdzie zajmowao zaduenie zagraniczne, to sytuacja moe si wymkn rzdzcym spod kontroli. Wnioski te nie s namawianiem rzdzcych do bezwzgldnych ci kosztw i wydatkw, gdy naley mie na uwadze konieczno podtrzymywania wzrostu gospodarczego. Zdaniem autora, rozwiza tych problemw, zarwno w skali Unii Europejskiej, jak rwnie w skali gospodarek w poszczeglnych krajach UE, s moliwe, poprzez odpowiedni modyfikacj polityki fiskalnej. A zatem, naley uderzy w kryzys przemylanymi rozwizaniami podatkowymi. Jednym z takich rozwiza jest zapowiedziany przez Jose Manuela Barroso podatek od transakcji finansowych. To poprawny kierunek dziaa, szkoda tylko, e USA si do tego rozwizania nie chc przyczy.

Dzi nie wiadomo dokd zmierza UE.

Krakw, 31 padziernika 2011 r.

dr Mariusz Andrzejewski

Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Wydzia Finansw

 

Menu



Start Mariusz Andrzejewski, "Quo Vadis, UE?"