SPORY O KAPITALIZM

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Błąd
  • XML Parsing Error at 1:95. Error 9: Invalid character
Start Aleksander Surdej, " Globalny kryzys finansowy - implikacje dla Polski"

Aleksander Surdej, " Globalny kryzys finansowy - implikacje dla Polski"

Email Drukuj PDF

Tekst powsta w ramach projektu ?Sympozium: Unia Europejska, euro i ekonomiczny kryzys: wsplne interesy Polski i Czech w kontekcie polskiej prezydencji w UE?, wspartego przez Forum Czesko-Polskie, a organizowanego przez Centrum pro studium demokracie a kultury z Brna (www.cdk.cz, www.revuepolitika.cz) przy wsppracy Orodka Myli Politycznej.

I. Kilka uwag o naturze globalnego kryzysu finansowego

Kryzysy finansowe nie s w rozwoju gospodarczym niczym nowym. Pojawiay si wielokrotnie (poprzedni ?azjatycki? zdarzy si w roku 1997) i, do czasu obecnego kryzysu, czyy je dwie cechy: miay przede wszystkim wymiar regionalny a impulsem do ich pojawienia si byy zdarzenia w pastwach niej rozwinitych (rozleway si na wiat z Meksyku, Argentyny, Tajlandii czy Korei Poudniowej).

Tym razem kryzys zapocztkowany zosta przez wysokorozwinit gospodark Stanw Zjednoczonych. Jego podoem stay si gbokie pknicia strukturalne w amerykaskiej gospodarce przejawiajce si, w relacjach zewntrznych, wielkim deficytem w bilansie handlowym, za w wymiarze wewntrznym rosncym zrnicowaniem dochodw pomidzy mniejszoci spoeczestwa, ktra skorzystaa z globalizacji gospodarczej, a znaczn wikszoci, ktrej realne dochody w ostatnich dwch dekadach nie wzrastay, a czsto nawet malay. Erozja konkurencyjnoci gospodarki amerykaskiej musi w duszym okresie prowadzi do obnienia poziomu ycia wielu obywateli tego pastwa. Okresowo jednak udawao si ten proces powstrzyma dziki ekspansji kredytu konsumpcyjnego i kredytu hipotetycznego. atwo dostpny (dostpny dla kadego!) kredyt konsumpcyjny chroni poziom biecej konsumpcji i odsuwa w czasie nieuchronne obnienie dochodw. Rozbudowany system kredytw hipotecznych (w czci gwarantowanych przez rzd Stanw Zjednoczonych) tworzy iluzj atwego wzrostu bogactwa, gdy w sytuacji napywu rodkw finansowych do sektora nieruchomoci kredyty hipoteczne zdaway si nie tylko ?spaca same?, lecz co wicej przynosi nadzwyczajne dochody.

Iluzj, e proces taki moe trwa w nieskoczono i e nie istnieje adne zwizane z tym ryzyko pomg utrzymywa rozwj nowych instrumentw finansowych, w tym zjawisko ?sekurytyzacji?. Istot procesu sekurytyzacji jest takie rozdzielenie ryzyka, ktre umoliwia finansowanie danej transakcji gospodarczej, ktra bez sekurytyzacji byaby niemoliwa (kredytodawca nie udzieliby poyczki, gdyby nie mg przesun czci ryzyka jego niespacenia na inne podmioty). W praktyce jednak sekurytyzacja doprowadzia do usunicia finansowej odpowiedzialnoci poyczkodawcy za jako finansowanego projektu (uatwiaa lekkomylne udzielanie kredytu) i zwikszaa stopie hazardu moralnego w transakcjach finansowych. Sekurytyzacja pozornie zlikwidowaa ryzyko poszczeglnych transakcji, wygenerowaa jednak olbrzymie ryzyko systemowe, ktre nie zostao zauwaone przez analitykw, bowiem ich modele ryzyka systemowego nie uwzgldniay.

Optymistyczna wizja, wedug ktrej Stany Zjednoczone bd ?globalnym domem maklerskim? efektywnie rozdzielajcym rodki finansowe pracowicie gromadzone przez reszt wiata zaamaa si. Kryzys rozla si ze Stanw Zjednoczonych na cay wiat, lecz w najwikszym stopniu dotkn te pastwa, ktrych instytucje finansowe (banki i fundusze inwestycyjne) w okresie przedkryzysowym przejawiay znaczn midzynarodow ekspansj tworzc i uczestniczc w globalnej ekspansji instytucji finansowych. Islandia i Irlandia s przykadami pastw, w ktrych kryzys gospodarczy zosta wywoany i spotgowany przez krach nadmiernie, w stosunku do wielkoci wasnej realnej gospodarki, rozwinitego i ekspandujcego na zewntrz sektora finansowego. Estonia i otwa znalazy si w powanym kryzysie gospodarczym na skutek, skierowanej na sprzeda kredytw konsumpcyjnych i hipotecznych, ekspansji kredytowej bankw skandynawskich, ktre prawe w stu procentach kontroluj sektor finansowy tych pastw. Kryzys z kolei w maym stopniu dotkn kraje Wschodniej Azji, w tym Kore Poudniow, gdy pastwa te nie pozwoliy na oderwany od realnych procesw wzrost sektora finansowego.

Globalny kryzys finansowy nie jest jeszcze zakoczony: rachunki instytucji finansowych nie zostay wyczyszczone ze ?zych kredytw?, istnieje jeszcze znaczna niepewno co do wypacalnoci wielu bankw (amerykaskich, brytyjskich czy niemieckich), trwa polityczny spr o rozkad kosztw kryzysu (komu uda si przerzuci koszty kryzysu na innych, w tym na podatnika). Trwajcy kryzys ujawni jednak podstawowy konflikt pomidzy orientacj pozornie kosmopolitycznych instytucji finansowych, ktre w czasach boomu obiecuj ?rwny dostp do korzyci taniego pienidza? a narodowymi kosztami kryzysu wywoanego przez gospodarczo i spoecznie ?niezakorzeniony? kapita. Midzynarodowe przepywy kapitaowe pozornie uniewaniaj klasyczne dylematy gospodarowania, w tym wymg dugookresowego rwnowaenia krajowych oszczdnoci i inwestycji, bilansu handlowego czy bilansu patniczego. Kryzys gospodarczy pokaza jednak, e nawet Stany Zjednoczone nie mog nie bra pod uwag zagroe wynikajcych z nadmiernie niskiego poziomu oszczdnoci, wielkiego deficytu handlowego oraz deficytu bilansu patniczego. W warunkach kryzysu nastpuje ?narodowe bilansowanie rachunkw?, a zudzenie sugerujce uniewanienie kategorii narodowych rwnowag okazuje si w istocie tylko zudzeniem.

Chocia obecny kryzys ma zasig globalny, jego konsekwencje s zrnicowane, a negatywne skutki tym wiksze, im silniejsza deterytorializacja procesw gospodarczych, w tym gwnie finansowych. Dbajce o trwao rozwoju i dugookresowy dobrobyt swoich obywateli pastwa (i ich rzdy) powinny zwraca uwag na ?realne procesy?, na rozwj infrastruktury, si i konkurencyjno wasnych przedsibiorstw i jako kapitau ludzkiego (kwalifikacje i kompetencje pracownikw). Nie powinny take ulega zudzeniu, e nie liczy si lokalne zakorzenienie instytucji finansowych. Krajowe instytucje finansowe silniej bowiem wi swoje losy ze stanem swojej gospodarki, lepiej rwnowa interesy finansowe z dziaaniami gospodarczymi, losem przedsibiorstw i zatrudnionych tam osb. Dobrym przykadem jest to, jak koreaskie instytucje finansowe rozwizay problem ?zych dugw? czeboli. Restrukturyzacja finansowa (kompensacja dugw, czciowe umorzenia, rozoenie w czasie patnoci) po kryzysie roku 1997 przebiega szybko i w zdecydowanej wikszoci nie zagrozia dalszemu funkcjonowaniu przedsibiorstw. Mona hipotetycznie przyj, e jeli restrukturyzacja finansowa prowadzona byaby przez globalne instytucje finansowe, nacisk na spat dugw doprowadziby do likwidacji wikszej iloci przedsibiorstw, gdy krtkookresowe interesy finansowe wziyby gr nad trosk o przetrwanie i dalsze funkcjonowanie koreaskich przedsibiorstw.

Chocia w publicznej percepcji dominuje finansowa natura kryzysu, to ma on take dodatkowe, wspwystpujce wymiary. S to przede wszystkim kwestie energetyczne, ochrony rodowiska i demograficzne. W kadym z tych wymiarw pojawiaj si wyzwania, ktre maj pierwotny ?materialny?, rzeczowy charakter, a dopiero pniej pojawiaj si jako finansowe skutki. Malejca dostpno surowcw energetycznych skutkuje wzrostem cen paliw, obnia poziom ycia mieszkacw i grozi polityczn ingerencj ze strony dominujcych dostawcw. Koszty walki z zanieczyszczaniem wpywaj na konkurencyjno firm, ceny produktw i w rezultacie na poziom bezrobocia. Szybka zmiana demograficzna zwizana ze starzeniem si spoeczestwa rodzi presj na wydatki publiczne w obszarach ochrony zdrowia oraz systemw emerytalnych. Zdolno pastw do rozwizania tych problemw bdzie w duszym okresie decydowa o stabilnoci systemu finansowego: od stanu finansw publicznych po stan rynkw kapitaowych i rentowno inwestycji kapitaowych.

  1. II. Euro a mechanizmy dostosowania do kryzysu finansowego

Wprowadzeniu Euro w 1999 roku towarzyszyo podwjne uzasadnienie. Wsplna waluta zapobiec miaa politycznym konfliktom, ktre towarzysz kadej dewaluacji oraz stanowi miaa podwaliny pod dalszy rozwj instytucjonalnej integracji. W poowie lat 1990-tych wiea bya pami o kryzysie walutowym z lat 1992-93, ktry zakoczy si gbok dewaluacj woskiego lira i brytyjskiego funta. Wydawao si wtedy, e europejski system walutowy zakadajcy zarzdzanie kursami walut tak, aby pozostaway w pewnym pamie wok przyjtych kursw centralnych jest i niefunkcjonalny, i niemoliwy do utrzymania w sytuacji silnych atakw spekulacyjnych. Przekonaniu temu towarzyszyy wtedy twierdzenia wielu ekonomistw, e nastpio ?wypukanie? rozwiza porednich takich jak ?w walutowy?, e moliwe jest jedynie trwae usztywnienie kursw walut (unia walutowa ze wsplnym pienidzem) lub kurs cakowicie pynny. Helmut Kohl i Francois Mitterand wybrali opcj na wspln walut mimo, e istniay silne teoretyczne przesanki, aby twierdzi, e dla silnie zrnicowanych gospodarek wsplna waluta nie jest rozwizaniem optymalnym. Teoria optymalnych obszarw walutowych wskazywaa, e przystpujce do unii monetarnej pastwa, za wyjtkiem Niemiec i krajw Beneluksu, nie tworz optymalnego obszaru walutowego. wiadomo zagroe, jakie pyny z podjcia eksperymentu z wprowadzeniem wsplnej waluty, agodzia wiara, e decyzja ta wymusi dostosowania, ktre uczyni pastwa funkcjonujce w strefie euro ?optymalnym obszarem walutowym ex post?.

Pierwsze dziesi lat funkcjonowania wsplnej waluty wydawao si potwierdza optymistyczne oczekiwania. Istotnie wsplna waluta zapobiegaa ?wewntrzunijnym wojnom walutowym?, zapewniaa niski poziom inflacji pastwom, ktre wczeniej nie radziy sobie z powstrzymywaniem inflacji oraz zyskiwaa zaufanie innych pastw stajc si drug, po dolarze, walut, w ktrej pastwa przechowuj rezerwy.

W czasie caej pierwszej dekady istnienia euro narastay jednak procesy, ktre przyspieszone przez globalny kryzys finansowy, ujawniy problemy, ktre tworzy funkcjonowanie w strefie euro.

Pojawia si silna rnica w poziomie konkurencyjnoci pomidzy pastwami czonkowskimi. Niemcy stay si ?Chinami strefy euro? generujc rok po roku wielkie nadwyki w bilansie handlowym z innymi pastwami czonkowskimi unii monetarnej. Jeli potraktujemy stref euro jako rodzaj systemu zamknitego, to nadwyka Niemiec musi wiza si z deficytem bilansu handlowego innych pastw. Dzieje si tak, gdy brak moliwoci dewaluacji waluty blokuje ten (czyli dewaluacj waluty) najprostszy mechanizm rwnowaenia obrotw handlowych. O ile w okresie przed wprowadzeniem euro obroty handlowe pomidzy Niemcami i Wochami byy zrwnowaone w okresach kilkuletnich, to po wprowadzeniu euro Wochy odnotowuj rok po roku znaczny deficyt.

Dewaluacja nie jest oczywicie jedynym mechanizmem odzyskiwania konkurencyjnoci midzynarodowej. Jej odpowiednikiem jest zmniejszenie wysokoci wynagrodze i w rezultacie cen, oferowanych w obrocie midzynarodowym, towarw (mechanizm ten okrela si niekiedy mianem ?dewaluacji wewntrznej?). O ile jednak dewaluacja jest narzdziem dziaajcym szybko i przynoszcym zauwaalne rezultaty w krtkim okresie, to ?dewaluacja wewntrzna? dziaa powoli, w sposb ujawniajcy si z opnieniem i grocy konfliktami politycznymi na tle dokonywanych obniek pac. Wybr tej cieki odzyskiwania konkurencyjnoci jest wic politycznie kopotliwy.

Analizujc sytuacj poszczeglnych pastw czonkowskich strefy euro zauway mona, e w cigu pierwszej dekady konkurencyjno w obrbie strefy euro utraciy Grecja, Hiszpania, Irlandia, Portugalia i w znacznym stopniu Wochy. Spord tych pastw ciek dewaluacji wewntrznej wybraa Irlandia, ktrej obywatele pogodzili si z koniecznoci znacznych obniek poziomu wynagrodzenia (w sektorze publicznym nawet o 20%) oraz Grecja, na ktrej cieka ta zostaa wymuszona przez Komisj Europejsk oraz Midzynarodowy Fundusz Walutowy, lecz stao si tak bez akceptacji obywateli tego kraju. Naley pamita jednak, e proces odzyskiwania konkurencyjnoci poprzez dewaluacj wewntrzn jest procesem powolnym. Kolejne akty tego scenariusza mog przynie zaskakujce wydarzenia.

Majc zablokowan moliwo dewaluacji waluty Portugalia i Hiszpania bd eksperymentowa z bardziej mikkimi, ni cieka Irlandii i Grecji, sposobami odzyskiwania konkurencyjnoci. I w tym przypadku naley bacznie obserwowa rozwj wydarze.

Irlandia i Hiszpania s, oprcz pastw batyckich, jedynymi pastwami Unii Europejskiej, w ktrych, tak jak w Stanach Zjednoczonych, pojawia si, a nastpnie pka ?baka? na rynku nieruchomoci. rdem ?baki? na rynku nieruchomoci w Irlandii bya euforia wieo uzyskanego dobrobytu i ekspansja kredytu hipotecznego rozwijana przez wasne irlandzkie banki. W przypadku Hiszpanii by nim natomiast napyw inwestorw zagranicznych i dostpno taniego kredytu zarwno dla deweloperw, jak i dla nabywcw mieszka. Mona wic twierdzi, e Hiszpania ?pada ofiar? napywu kapitau zagranicznego, ktry doprowadzi do znieksztace w alokacji inwestycji: inwestycje w Hiszpanii zostay ukierunkowane na rozwj budownictwa, na dziaalno, ktra nie tworzy dbr wchodzcych do wymiany midzynarodowej (tradables). Obecnie czeka wic Hiszpani trudny proces korekty struktury gospodarczej, w tym odbudowa konkurencyjnoci w sektorze tradables.

Funkcjonowanie wsplnej waluty rozwizuje wic problem konfliktw zwizanych z ?konkurencyjn dewaluacj?, dziki euro w sytuacji kryzysu nie jest moliwy powrt do polityki podcinania konkurencyjnoci ssiada (tzw. ?beggar-thy-neighbor policies?). Jednake wsplna waluta rodzi nowe problemy, w tym problem nierwnowag wynikajcych z rozbienych trendw w zakresie konkurencyjnoci gospodarczej. Polityczn odpowiedzi na te problemy mogoby by stworzenie politycznego mechanizmu umoliwiajcego inwestowanie ?nadwyki? w pastwach, ktre trac wewntrzunijn konkurencyjno. Jednake mechanizm taki, w oczach wyborcw, jawi si jako finansowanie ?bankrutw? przez pastwa, ktre sobie samym zawdziczaj sukces w postaci dobrych wynikw gospodarczych. Nic dziwnego, e niemiecka prasa brukowa mobilizuje przeciwko wspieraniu ?skorumpowanych? Grekw czy leniwych Hiszpanw. Euro, ktre, w opinii Komisji Europejskiej, miao sta si symbolem Europy, europejskoci, czy znakiem jednoczcym ?Europejczykw? generuje obecnie gbokie symboliczne podziay.

Wskazane wczeniej negatywne, dla niektrych krajw, skutki funkcjonowania w strefie euro nie musz oznacza jej nieuniknionego rozpadu. Dla wielu pastw, w tym take dla Niemiec, koniec projektu wsplnej waluty zaowocowaby silnym wstrzsem i zrodziby nowe problemy (chociaby problem nadmiernie silnej marki niemieckiej, ktra prawdopodobnie budziaby wiksze zaufanie ni samo euro!). Wyjcie ze strefy euro nie jest rwnie najbardziej skutecznym rozwizaniem problemw budetowych Grecji. Stref euro czekaj jednak silne turbulencje, ktre zrodz jeszcze powane napicia i konflikty pomidzy jej pastwami czonkowskimi.

Dziki obecnemu kryzysowi wiemy wic wicej o potencjalnie negatywnych skutkach funkcjonowania w strefie euro. Oznacza to, e zarwno pastwa, w tym Polska, ktre s traktatowo zobowizane do przyjcia euro, jak i sama Komisja Europejska musz bardziej chodno i z rozwag decydowa o przystpowaniu do euro i rozszerzaniu strefy euro. Teraz bowiem ju wiemy, e oprcz korzyci w postaci zmniejszania kosztw transakcyjnych i zapobiegania konfliktom walutowym, funkcjonowanie w strefie euro moe wymaga zdolnoci instytucjonalnej (gwnie w obszarze stanowienia pac oraz stosunkw przemysowych (industrial relations) do pjcia ciek dewaluacji wewntrznej w przypadku pogorszenie pozycji konkurencyjnej gospodarki danego kraju.

  1. III. Finanse publiczne w warunkach kryzysu finansowego

Globalny kryzys finansowy oraz kryzys strefy euro wymusza procesy przystosowawcze w obszarze finansw publicznych. W dyskusji publicznej w Polsce, a pewno i w wielu innych pastwach, kwestia rosncego dugu publicznego oraz wysokiego deficytu budetowego. Dyskusja ta nie jest, chocia powinna by, dyskusj o koncepcji pastwa oraz gospodarczej roli rzdu.

Warto zauway, e kryzys na tle obsugi dugu publicznego nie pojawi si we wszystkich pastwach, ktre charakteryzuje wysoki poziom zaduenia publicznego. Szczeglnie interesujcy jest pod tym wzgldem przypadek Japonii, ktrej zaduenie publiczne netto (net financial liabilities) wynosio w 2010 roku a 105% PKB. Spata samych odsetek od tego dugu kosztuje sum zblion do 1,1% PKB, a mimo to Japonia nie jest pastwem, ktremu grozi ?bankructwo?, czyli de facto restrukturyzacja zaduenia. Dzieje si tak, gdy znaczna cz dugu publicznego Japonii jest denominowana w jenach oraz kupowana przez samych oszczdzajcych Japoczykw. Jak dotychczas rzd Japonia umiejtnie zarzdza dugiem przede wszystkim poprzez wyduanie okresu poyczkowego i opnianie spaty dugu (obecnie podstawowy okres na ktry emitowane s obligacje japoskie wynosi nieco ponad 5 lat). Gdyby jednak metoda ta nie wystarczya, to bank centralny Japonii moe ?naoy na ludzi podatek inflacyjny?, czyli pozwoli na wyszy wzrost cen zmniejszajcy koszty obsugi dugu. W ostatecznoci za rzd Japonii moe podnie podatki i dokona ci wydatkw. Warto zauway, e Japonia moe skorzysta z pierwszej moliwoci, gdy jej dug publiczny ma charakter wewntrzny, a z drugiej, gdy posiada wasn walut i bank centralny mogcy prowadzi autonomiczn polityk monetarn. Z kolei trzecia opcja jest dostpna dla wszystkich pastw.

Spord pastw strefy euro z obsug wielkiego dugu dobrze radz sobie Wochy, gdy, podobnie jak w przypadku Japonii, wikszo dugu jest w posiadaniu samych Wochw. Grecja natomiast jest w znacznym stopniu zaduona za granic, co sprawia, e trudno jej liczy na rozoenie spaty dugu, gdy inwestorzy zagraniczni nie s tak zwizani z pastwem i tak wobec niego lojalni, jako jego obywatele. Ani Wochy, ani Grecja nie s w stanie, w przeciwiestwie do Japonii, wykorzysta cieki wzrostu inflacji, gdy Europejski Bank Centralny dziaa na wzr Bundesbanku dc przede wszystkim do utrzymywania niskiego poziomu inflacji w strefie euro. Przynaleno do strefy euro wpywa wic na sposb obsugi dugu publicznego eliminujc pewne rozwizania.

Wzrost wielkoci dugu nastpuje najczciej przez kumulacj deficytw budetowych. Sam w sobie deficyt budetowy nie jest najwikszym zem, jeli powstaje w warunkach recesji (rosn wtedy wydatki na oson socjaln, a malej wpywy budetowe). Jeli jednak pojawia si w okresie szybkiego wzrostu, to moe wiadczy o fundamentalnym problemie rozbienoci pomidzy finansowanymi przez pastwo bezpatnymi lub czciowo odpatnymi usugami publicznymi, a uzyskiwanymi przez pastwo przychodami. Jeli pastwo zobowizane jest do oferowania wiadcze jak w ?modelu solidarystycznym? (tj. z szerokim zakresem bezpatnych wiadcze), a zbiera podatki wedug zasad ?gospodarki liberalnej? (niskie podatki), to powstaje sytuacja nierwnowagi, ktra ujawnia si w wysokim i trwaym deficycie budetowym. Rwnowaga moe zosta przywrcona albo poprzez kryzys (kryzys na og prowadzi do ewolucji pastwa w kierunku modelu liberalnego), albo, rzadziej, poprzez aprobat dla wzrostu podatkw. Sytuacja, w ktrej droga do rwnowagi wiedzie przez gboki kryzys, nie jest czym dobrym, gdy na og prowadzi do chaotycznych ci, w ktrym trudno dopatrzy si przewodnich idei (koszty ci ponosz na og sabo zorganizowani, podczas gdy silne grupy interesu s w stanie obroni otrzymywane z budetu subsydia i wiadczenia).

Kryzys finansw publicznych nie zdarza si jednak przypadkiem. Jest skutkiem dezorientacji obywateli co do koncepcji pastwa, ktr chc realizowa. Jest skutkiem kryzysu przywdztwa politycznego, ktry prowadzi do sabnicia wiarygodnoci polityk publicznych. Jest wyrazem dominacji orientacji krtkookresowej i skutkiem niskiego poziomu zaufania publicznego.

Ze skutkami globalnego kryzysu finansowego lepiej radz sobie pastwa, ktre zachoway racjonalne proporcje pomidzy gospodarczymi fundamentami, a ekspansj sektora finansowego i ochroniy si przed dominacj zewntrznych instytucji finansowych. Z kryzysu tego szybciej wyjd pastwa, w ktrych wiarygodne przywdztwo buduje spjne koncepcje pastwa akceptowane przez wikszo obywateli. Globalne procesy gospodarcze s wci filtrowane przez pastwa.

Aleksander Surdej - Ekonomista i socjolog, profesor Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, wykadowca na wielu uczelniach europejskich (Humboldt University w Berlinie, Universite de Paris I, University of Greenwich, Uniwersytet w Sienie, University College Dublin oraz Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie). Autor monografii "Determinanty regulacji administracyjnoprawnych w oddziaywaniu pastwa na gospodark" (2006), wspautor wydanych przez OMP prac zbiorowych "Od komunizmu do ...? Dokd zmierza III Rzeczpospolita" (1999), "Integracja europejska" (2000), "Pastwo jako wyzwanie" (2000), "Kapitalizm po polsku" (2003), "Rzeczpospolita 1989-2009. Zwyke pastwo Polakw?" (2009).

 

Menu



Start Aleksander Surdej, " Globalny kryzys finansowy - implikacje dla Polski"